به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی بلاغ؛  سال‌ها دفن زباله، جنگل‌های زخمی، شیرابه‌های سرگردان و اعتراض‌های خاموش مردم، پسماند را به یکی از عمیق‌ترین بحران‌های زیست‌محیطی مازندران تبدیل کرده است؛ بحرانی که حالا با افتتاح بزرگ‌ترین سایت مدیریت پسماند کشور در بهشهر و شتاب هم‌زمان پروژه‌های کمپوست و زباله‌سوز در شرق و غرب استان، وارد مرحله‌ای تازه و تعیین‌کننده‌ای شده است.

به‌عبارتی دیگر، سال‌هاست پسماند به یکی از مزمن‌ترین و پرچالش‌ترین مسائل استان‌های شمالی کشور تبدیل شده است؛ چالشی که پیامدهای آن از آلودگی خاک و آب گرفته تا تهدید سلامت عمومی و آسیب به گردشگری، زندگی روزمره مردم را تحت تأثیر قرار داده است؛ مازندران، به‌عنوان استانی با اقلیم حساس و تراکم بالای جمعیت شناور، بیش از دیگر مناطق کشور نیازمند راهکاری علمی، پایدار و بلندمدت برای مدیریت زباله است؛ ضرورتی که اکنون با رویکردی تازه، در حال تبدیل شدن به واقعیت است.

مازندران، استانی که طبیعت آن مزیت راهبردی کشور محسوب می‌شود، سال‌ها زیر بار مدیریت نادرست پسماند خم شده بود. افزایش جمعیت شناور، رشد گردشگری، محدودیت‌های جغرافیایی و فقدان زیرساخت‌های استاندارد، زباله را از یک مسئله خدماتی به یک ابرچالش زیست‌محیطی تبدیل کرد. تجربه‌های ناموفق گذشته نشان داد که دفن، نه‌تنها راه‌حل نیست، بلکه خود بخشی از بحران است. همین واقعیت، ضرورت تغییر نگاه از «دفن زباله» به «مدیریت علمی پسماند» را بیش از هر زمان دیگری برجسته کرد؛ تغییری که اکنون در سیاست‌گذاری جدید استان مازندران در حال شکل‌گیری است.

با آغاز مسئولیت مهدی یونسی‌رستمی به‌عنوان استاندار مازندران، ساماندهی پسماند به‌صراحت در صدر اولویت‌های مدیریتی استان قرار گرفت. برخلاف دوره‌هایی که مسئله زباله به جلسات مقطعی و وعده‌های کوتاه‌مدت محدود می‌شد، این‌بار رویکردی ساختاری و مبتنی بر دانش روز در دستور کار قرار گرفت؛ رویکردی که بر طراحی یک زنجیره کامل مدیریت پسماند، از تولید تا فرآوری نهایی استوار شده است.

در همین راستا، تیمی از نخبگان دانشگاهی از دانشگاه‌های صنعتی شریف، امیرکبیر و دیگر مراکز علمی کشور، در کنار کارشناسان اجرایی استان، مأمور بازطراحی مدل مدیریت پسماند مازندران شدند. خروجی این همکاری علمی، شکل‌گیری الگویی بود که نه‌تنها پاسخگوی شرایط اقلیمی و زیست‌محیطی استان است، بلکه قابلیت تعمیم به سایر استان‌های شمالی کشور را نیز دارد.

ثمره این نگاه علمی، امروز در شهرستان بهشهر به بار نشسته است؛ جایی که بزرگ‌ترین و پیشرفته‌ترین سایت مدیریت پسماند کشور با سرمایه‌گذاری بیش از سه هزار میلیارد ریال به بهره‌برداری رسیده است. سایتی که به‌واسطه تنوع فناوری‌ها، انسجام زیرساخت‌ها و رعایت استانداردهای سخت‌گیرانه زیست‌محیطی، عنوان کامل‌ترین مجموعه پسماند ایران را به خود اختصاص داده است.

این سایت به‌گونه‌ای طراحی شده که تمامی زباله‌های تولیدی شرق استان، شامل شهرستان‌های بهشهر، نکا، گلوگاه و رستمکلا را پوشش دهد و با نگاه سیستمی، چرخه دفن زباله را به‌طور کامل متوقف کند.

در مرکز این مجموعه، کارخانه کمپوست پیشرفته‌ای قرار دارد که با فناوری‌های نوین، پسماند تر را به کمپوست استاندارد و باکیفیت تبدیل می‌کند. این کارخانه ستون اصلی کاهش دفن زباله در شرق استان محسوب می‌شود و نقش کلیدی در کاهش بار زیست‌محیطی سایت‌های دفن ایفا می‌کند.

دو سالن تخمیر جدید با طراحی استاندارد و ظرفیت بالا، فرآیند تخمیر پسماند را در شرایط کاملاً کنترل‌شده انجام می‌دهند. در این سالن‌ها، برای نخستین بار در کشور، سیستم هوادهی از کف به کار گرفته شده است؛ فناوری‌ای که به‌ویژه در اقلیم مرطوب شمال کشور، زمان کمپوست‌سازی را کاهش داده و کیفیت محصول نهایی را به‌طور محسوسی ارتقا می‌دهد.

در کنار آن، سیستم شارژ مکانیزه سالن‌های تخمیر که برای اولین بار در ایران اجرا شده، با استفاده بهینه از فضا، راندمان تولید را افزایش داده و خطای انسانی را به حداقل رسانده است.

خط فاین و دانه‌بندی کمپوست نیز در مرحله پایانی، با حذف کامل ناخالصی‌ها، محصولی یکنواخت، خالص و قابل عرضه به بازار ارائه می‌دهد؛ کمپوستی که آماده ورود به چرخه کشاورزی است.

یکی از مهم‌ترین دستاوردهای این پروژه، راه‌اندازی کارخانه تولید گرانول کمپوست برای نخستین بار در مازندران و شمال کشور است. این کارخانه با تبدیل کمپوست به کود دانه‌بندی‌شده و غنی‌شده، امکان استفاده آسان‌تر و مؤثرتر از کود آلی را در بخش کشاورزی فراهم می‌کند.

این محصول می‌تواند جایگزین مناسبی برای کودهای شیمیایی باشد؛ اقدامی که علاوه بر افزایش بهره‌وری کشاورزی، به کاهش آلودگی خاک و آب‌های زیرزمینی نیز کمک می‌کند و پیوندی معنادار میان مدیریت پسماند و امنیت غذایی ایجاد می‌نماید.

در کنار فرآوری زباله، مسئله شیرابه که یکی از مخرب‌ترین عوامل آلودگی محیط‌زیست است، در این سایت با حساسیت ویژه‌ای دیده شده است. سیستم تصفیه شیرابه این مجموعه با طراحی کاملاً مهندسی‌شده، از نفوذ هرگونه آلاینده به خاک و منابع آب جلوگیری کرده و استانداردهای سخت‌گیرانه زیست‌محیطی را تأمین می‌کند.

اهمیت سایت بهشهر زمانی کامل می‌شود که در کنار آن، نیروگاه زباله‌سوز ساری نیز وارد مدار بهره‌برداری شود. مواد ریجکتی خروجی این کارخانه که پیش‌تر ناگزیر دفن می‌شدند، پس از آماده‌سازی، به نیروگاه منتقل شده و به انرژی تبدیل خواهند شد. این اقدام، نه‌تنها دفن زباله در شرق استان را به صفر می‌رساند، بلکه راندمان تولید برق نیروگاه را نیز به‌طور قابل‌توجهی افزایش می‌دهد.

سیاست مدیریت پسماند استان به شرق محدود نمانده است. هم‌زمان با بهشهر، پروژه‌های کمپوست تنکابن، قائم‌شهر و نور نیز با سرعت در حال اجرا هستند. استاندار مازندران اعلام کرده است که تا پایان سال، چهار مرکز پردازش پسماند در استان به بهره‌برداری خواهد رسید؛ مراکزی که با بلوک‌بندی منطقه‌ای، کمترین فشار زیست‌محیطی را ایجاد خواهند کرد.

اقدامات انجام‌شده در مازندران، بازتاب ملی نیز داشته است؛ سیدرضا صالحی‌امیری، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در سفر اخیر خود به مازندران، این طرح را «گامی مهم و ملی» توصیف کرده و آن را قابل تبدیل به پایلوتی برای حل معضل زباله در سه استان شمالی کشور دانسته است؛ نشانه‌ای از آن‌که مسیر انتخاب‌شده، فراتر از یک تجربه محلی ارزیابی می‌شود.

صالحی‌امیری  با اشاره به طرح موضوع ساماندهی پسماند مازندران در جلسه هیئت دولت، گفت: تصمیم دولت بر این است که معضل زباله در استان مازندران و سایر استان‌های شمالی کشور، یک‌بار برای همیشه به‌صورت ریشه‌ای حل‌وفصل شود.

وی با بیان اینکه حرکت آغازشده در مازندران برای ساماندهی پسماند در چند شهرستان به‌صورت پایلوت در حال اجراست، افزود: این طرح تاکنون نتایج مثبتی به همراه داشته و می‌تواند به‌عنوان الگویی برای سه استان شمالی کشور مورد استفاده قرار گیرد.

وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی با اشاره به جمع‌بندی جلسه هیئت دولت اظهار کرد: پیشنهاد اجرای این طرح به‌عنوان الگوی ملی مطرح شد که با حمایت وزیر کشور، رئیس سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌ها و رئیس دولت همراه بود و امید می‌رود با تداوم این روند، مسئله زباله در شمال کشور به‌صورت اساسی ساماندهی شود.

آنچه امروز در مازندران جریان دارد، تنها ساخت چند کارخانه و سایت صنعتی نیست؛ بلکه بازتعریف رابطه انسان، طبیعت و مدیریت است. گذار از دفن به فرآوری، از بحران به برنامه و از واکنش به پیشگیری؛ اگر این مسیر با همین انسجام، شفافیت و پایبندی به علم ادامه یابد، مازندران می‌تواند از استانی بحران‌زده به الگویی ملی در مدیریت پایدار پسماند تبدیل شود؛ الگویی که نشان می‌دهد حتی پیچیده‌ترین بحران‌ها نیز با تصمیم درست و اراده اجرایی، پایان‌پذیرند.

بیشتر بخوانید:
مازندران در پیچ تاریخی مدیریت پسماند!
آنجا که طبیعت نفس می‌کشد
فرصت نجات فقط ۵ سال!
توقف «ماپ مدیریت پسماند» در کیاکلا

گزارش: مجتبی قربانی

انتهای پیام/