به گزارش پایگاه خبری و رسانه‌ای حوزه‌های علمیه خواهران، معصومه صابری، مدرس مدرسه علمیه تخصصی الزهرا (سلام‌الله‌علیها) ساری، به مناسبت فرارسیدن شهادت حضرت رسول اکرم صلی الله علیه واله وسلم، به تبیین جایگاه حضرت محمد ﷺ به عنوان الگوی جامع اخلاق، رهبری و تمدن‌سازی در جهان معاصر پرداخت و سیره نبوی را موضوعی فراتر از یک بحث صرفاً اعتقادی و کاملاً قابل بررسی در چارچوب‌های علمی و تمدنی توصیف کرد.
صابری با اشاره به زمینه تاریخی ظهور اسلام، تأکید کرد: پیامبر اسلام صلی الله علیه واله وسلم در جامعه‌ای قبیله‌محور و مبتنی بر نسب، قدرت و پیوندهای خونی مبعوث شد؛ جامعه‌ای که در کنار برخی فضایل مانند مهمان‌نوازی و وفاداری، با تعصبات قبیله‌ای، بی‌عدالتی و تبعیض روبه‌رو بود، به گفته وی، اسلام در چنین فضایی معیار جدیدی برای برتری انسان ارائه کرد و با استناد به آیه «إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاکُمْ»، تقوا و پرهیزکاری را ملاک کرامت انسانی دانست، نه ثروت و نژاد.
این مدرس حوزه اخلاق را محور هویت پیامبر اسلام صلی الله علیه واله وسلم دانست و با اشاره به آیه «وَإِنَّکَ لَعَلَىٰ خُلُقٍ عَظِیمٍ» گفت: پیامبر پیش از بعثت نیز در مکه به امانت‌داری و درستکاری شناخته می‌شد و لقب «امین» داشت، وی افزود: صداقت پیامبر تنها در گفتار خلاصه نمی‌شد، بلکه در معاملات، پای‌بندی به پیمان‌ها و نوع رفتار با مردم، به‌ویژه فقرا و اقشار ضعیف جامعه، به روشنی مشاهده می‌شود و همین سرمایه اخلاقی، بستر اجتماعی پذیرش دعوت توحیدی را فراهم کرد.
صابری در ادامه، توحید را بنیان جهان‌بینی و اخلاق در سیره نبوی دانست و تصریح کرد: توحید در اسلام صرفاً یک باور ذهنی نیست، بلکه پیامدهای گسترده اجتماعی و تمدنی دارد؛ زیرا پذیرش یکتایی خداوند، همه انسان‌ها را در مقام بندگی برابر قرار می‌دهد و برتری‌جویی بر اساس نژاد، قبیله و ثروت را بی‌اساس می‌کند، وی با استناد به آیه «إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ»، عدالت و نیکوکاری را دو محور اساسی اصلاح روابط انسانی در تعالیم پیامبر برشمرد و تأکید کرد که رسالت نبوی پیوندی مستقیم با کرامت انسان، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و ایجاد نظم عادلانه در جامعه دارد.
مدرس مدرسه علمیه تخصصی الزهرا سلام الله علیها ساری، با اشاره به هجرت پیامبر صلی الله علیه واله وسلم به مدینه و تشکیل جامعه اسلامی، رهبری اجتماعی ایشان را از مهم‌ترین ابعاد سیره دانست و افزود: «پیمان مدینه» از نخستین اسناد تنظیم روابط اجتماعی و سیاسی در جامعه نوپای اسلامی به شمار می‌آید و نشان می‌دهد پیامبر در اداره جامعه، بر اصل قرارداد، مسئولیت متقابل و نظم اجتماعی تأکید داشت، وی با اشاره به آیه «وَأَمْرُهُمْ شُورَىٰ بَیْنَهُمْ»، مشارکت و مشورت را از ارکان سبک رهبری پیامبر معرفی کرد و گفت: نگاه نبوی به مدیریت جامعه، بر گفت‌وگو و هم‌فکری استوار است، نه بر تصمیم‌گیری یک‌سویه و اقتدارگرایانه.
صابری همچنین عدالت و نوع مواجهه با مخالفان را از محورهای قابل توجه در سیره نبوی برشمرد و با استناد به آیه «وَلَا یَجْرِمَنَّکُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَىٰ أَلَّا تَعْدِلُوا ۚ اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَىٰ» یادآور شد: در نگاه قرآن، حتی دشمنی با یک قوم مجوز ترک عدالت نیست، به گفته وی، مطالعه جنگ‌ها و پیمان‌های صدر اسلام بدون توجه به ساختار قبیله‌ای و شرایط سیاسی قرن هفتم میلادی، تصویر ناقصی ارائه می‌دهد و نگاه علمی به سیره پیامبر صلی الله علیه واله وسلم باید میان وفاداری به منابع دینی و فهم واقع‌بینانه شرایط تاریخی جمع کند.
وی خانواده را نیز یکی از محورهای کلیدی اخلاق در سیره پیامبر صلی الله علیه واله وسلم دانست و تصریح کرد: در نگاه اسلامی، سنجش اخلاق انسان فقط به عرصه عمومی محدود نمی‌شود و رفتار فرد با اعضای خانواده، معیار اصلی شخصیت اخلاقی اوست، به گفته صابری، سفارش‌های پیامبر به حسن معاشرت با همسر و فرزندان و رفتار سرشار از محبت و احترام ایشان در محیط خانه، الگویی روشن برای تحکیم خانواده در جوامع امروز به شمار می‌آید.

مدرس حوزه در بخش دیگری از سخنان خود به جایگاه علم و دانش در پیام نبوی پرداخت و با اشاره به آیه «اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ الَّذِی خَلَقَ»گفت: آغاز وحی با فرمان «بخوان» نشان‌دهنده پیوند عمیق دین با خواندن، آموختن و تفکر است، وی افزود: هرچند دستاوردهای علمی تمدن اسلامی حاصل تلاش نسل‌های بعد است، اما پیامبر اسلام صلی الله علیه واله وسلم جهان‌بینی و فرهنگی را پی‌ریزی کرد که در آن طلب علم یک ارزش دینی و اجتماعی

به شمار می‌آید و همین روحیه زمینه‌ساز شکوفایی علمی مسلمانان در قرون بعد شد.
صابری تعبیر قرآنی «وَمَا أَرْسَلْنَاکَ إِلَّا رَحْمَةً لِّلْعَالَمِینَ» را محور هویت رسالت پیامبر صلی الله علیه واله وسلم دانست و توضیح داد: رسالت پیامبر اسلام بر پایه رحمت و خیرخواهی برای همه انسان‌ها استوار است و محدود به یک قوم یا جغرافیا نمی‌شود.
وی با یادآوری نمونه‌های متعدد گذشت، حمایت از محرومان و توجه به حقوق دیگران در سیره نبوی، تأکید کرد که این رویکرد رحمانی، هم در سطح فردی و هم در حوزه سیاست‌گذاری و حکمرانی، الگویی برای جوامع امروز ارائه می‌دهد.
او با جمع‌بندی مباحث خود، نقش پیامبر اسلام صلی الله علیه واله وسلمدر شکل‌گیری تمدن اسلامی را بنیادی توصیف کرد و گفت: هرچند تمدن اسلامی حاصل تلاش نسل‌های متعدد و تعامل با تمدن‌های ایران، روم، یونان و هند است، اما چارچوب اعتقادی و اخلاقی این تمدن، از قرآن و سیره پیامبر الهام گرفته است، به گفته وی، مهم‌ترین پیام‌های سیره نبوی را می‌توان در محورهایی چون توحید، عدالت، امانت‌داری، صداقت، رحمت، کرامت انسانی، مسئولیت اجتماعی و توجه به دانش خلاصه کرد.
مدرس حوزه علمیه در پایان تأکید کرد: بازخوانی علمی سیره پیامبر با بهره‌گیری هم‌زمان از منابع اصیل اسلامی مانند قرآن، سیره و حدیث، و نیز دستاوردهای مطالعات تاریخی و اجتماعی معاصر، از نیازهای جدی جهان امروز است؛ زیرا فهم دقیق‌تر شخصیت و رسالت حضرت محمد صلی الله علیه واله وسلم می‌تواند الهام‌بخش بازاندیشی در حوزه اخلاق فردی، مدیریت اجتماعی و گفت‌وگوی تمدنی باشد.

پایان خبر

عبدالمهدی حق شناس